Grac – grad renesanse, nauke i savremene umetnosti
Postoje gradovi koji vas odmah osvoje, na prvi pogled, i oni drugi – koji vam se polako uvlače pod kožu. Grac je za mene upravo takav grad. Ne pokušava da se nameće, ne takmiči se sa velikim evropskim metropolama, ali vas tiho osvoji svojim ritmom, arhitekturom i načinom života.
Grac (Graz) je drugi po veličini grad u Austriji i glavni grad savezne pokrajine Štajerske. Sa bogatom istorijom koja se proteže kroz više od hiljadu godina, Grac danas predstavlja jedinstvenu kombinaciju tradicije i savremenog života. Grad je poznat po svom očuvanom starom gradskom jezgru, modernoj arhitekturi, univerzitetima i visokom kvalitetu života, zbog čega se često smatra jednim od najatraktivnijih gradova u centralnoj Evropi.
Nalazi se na jugoistoku Austrije, na obalama reke Mure, okružen brdima i plodnim ravnicama Štajerske. Ovakav položaj omogućio je gradu da se još u ranom srednjem veku razvije kao važno trgovačko i administrativno središte. Blizina granica sa Slovenijom, Mađarskom i Italijom dodatno je doprinela multikulturalnom karakteru grada, koji se oseća i danas u jeziku, kuhinji i običajima. Prvi pisani tragovi o Gracu potiču iz 12. veka, kada se pominje kao malo utvrđeno naselje oko brda Šlosberg. Kada je Grac u 14. veku postao središte Habzburške vlasti, grad je doživeo snažan razvoj.
U tom periodu izgrađene su mnoge palate, crkve i javne zgrade koje i danas predstavljaju važne istorijske spomenike. U 16. i 17. veku Grac je imao značajnu vojnu ulogu kao utvrđenje protiv osmanskih prodora ka centralnoj Evropi. Tokom 19. i 20. veka Grac se postepeno transformisao u moderan industrijski i univerzitetski grad. Uprkos razaranjima tokom Drugog svetskog rata, staro gradsko jezgro ostalo je uglavnom netaknuto, što je kasnije omogućilo da Grac bude upisan na UNESCO-vu listu svetske kulturne baštine 1999. godine. Uske ulice, trgovi i zgrade iz različitih epoha – od gotike, preko renesanse i baroka, pa sve do secesije – svedoče o bogatoj prošlosti grada.
Ako postoji mesto koje ne smete da preskočite u Gracu, onda je to Šlosberg (Schlossberg)– brdo koje se uzdiže iznad centra grada. Na vrhu brda je kultni Uhrturm ili kula sa satom. Schlossberg, što na nemačkom znači “Dvorac-brdo”, vekovima je bio strateško mesto sa utvrđenjem koje je štitilo grad. Iako je veći deo dvorca uništen početkom 19. veka nakon Napoleonovih osvajanja, zahvaljujući građanima Graca sačuvana je Sat-kula (Uhrturm). Ova kula iz 16. veka, jedan je od najprepoznatljivijih simbola Graca. Sat ima jednu neobičnu karakteristiku: velika kazaljka pokazuje sate, a mala minute. Do vrha Šlosberga možete doći žičarom i uživati u panoramskom pogledu na grad sa vrha.
Glavni trg – Hauptplatz predstavlja srce starog grada i mesto okupljanja kako lokalnog stanovništva, tako i turista. Hauptplatz je nezaobilazna tačka svakog putovanja u Grac. To je mesto odakle počinju gotovo sve ture i šetnje starim gradom. Trg je živ, ali ne previše bučan – idealan je za sedenje uz kafu i posmatranje svakodnevice. Hauptplatz je osnovan još u srednjem veku i predstavlja centralnu tačku Graca više od osam vekova. Trg krase brojne barokne i renesansne zgrade, a u centru se nalazi fontana sa statuom nadvojvode Johana – važne istorijske ličnosti koji je unapredio razvoj Štajerske. Na severnoj strani trga dominira Gradska kuća – Rathaus koja je građena u više faza tokom 16. i 17. veka, sa kasnijim preuređenjima u neorenesansnom stilu. Ona nije otvorena za javnost, jer služi administrativnim potrebama. Tokom zime, ispred Gradske kuće se postavljaju štandovi za božićni sajam, dok se u letnjim mesecima trg koristi za koncerte na otvorenom. Takođe, na ovom trgu se nalazi i Adler apoteka, najstarija apoteka u Gracu i Austriji.
Katedrala – Grazer Dom je jedna je od najvažnijih sakralnih građevina u Gracu. Izgradnja katedrale započeta je sredinom 15. veka po nalogu cara Fridriha III. Originalno je građena u gotskom stilu, a kroz vekove je doživela razne promene i dogradnje, pri čemu je uticaj baroka ostavio snažan pečat u unutrašnjoj dekoraciji. Veličanstvena unutrašnjost katedrale svedoči o dubokim verskim korenima grada i sadrži prelepe freske, slike i skulpture.
Mauzolej Ferdinanda II nalazi se pored Katedrale i jedno je od najvažnijih baroknih arhitektonskih dela u Gracu koji svedoči o uticaju Habsburške dinastije na grad i region Štajerske. Ovaj monumentalni kompleks odražava želju cara Ferdinanda II da bude sahranjen u sjaju i veličanstvu. Izgradnja mauzoleja započeta je u prvoj polovini 17. veka, a završena je tek nakon smrti Ferdinanda II. Mauzolej je spoj barokne i renesansne arhitekture, sa bogato dekorisanom unutrašnjošću i impresivnim kupolama. Svodom dominira impresivan sarkofag od crvenog mermera. To je poslednje počivalište Ferdinandove majke, Marije od Bavarske. Grob cara Ferdinanda označen je samo pločom na zidu.
Dvorac Eggenberg, barokni kompleks koji mnogi smatraju najlepšim u Štajerskoj. Nalazi se na zapadnom obodu grada, u istoimenoj četvrti. Zbog svojih očuvanih dvorskih prostorija, prostranih lepo uređenih vrtova i umetničkih dela Eggenberg se smatra jednim od najvrednijih spomenika kulture Austrije koji se takođe našao na UNESCO-voj listi svetske baštine.
Za ljubitelje istorije i arhitekture Opera u Gracu je još jedna destinacija koju morate videti. Izgrađena krajem 19. veka, operska kuća je zapanjujući primer neoklasičnog stila i ugostila je neke od najpoznatijih svetskih operskih pevača i muzičara.
Iako duboko ukorenjen u tradiciji, Grac je istovremeno i grad okrenut budućnosti. To se naročito vidi u modernoj arhitekturi koja se skladno uklapa u istorijsko okruženje. Najpoznatiji primer je Kunsthaus Graz– muzej savremene umetnosti, često nazivan „prijateljski vanzemaljac“ zbog svog neobičnog, futurističkog izgleda. Zgrada svojim neobičnim oblikom i plavom fasadom deluje kao ogromno organsko telo koje se ističe u kontrastu sa baroknim zgradama starog grada. Kunsthaus je otvoren 2003. godine, kada je Grac bio Evropska prestonica kulture. Iste godine izgrađen je još jedan simbol modernog Graca- veštačko ostrvo Murinsel. Ovo ostrvo na reci Muri služi kao most, kafić i prostor za kulturne događaje i predstavlja spoj arhitekture, umetnosti i prirode.
Grac je jedan od najvažnijih univerzitetskih centara u Austriji. Zahvaljujući velikom broju studenata iz Austrije i inostranstva, Grac ima mladalačku energiju i dinamičan društveni život.
Kulturni život Graca izuzetno je bogat i raznovrstan. Tokom cele godine održavaju se brojni festivali, koncerti, pozorišne predstave i izložbe. Grad je poznat po festivalima savremene umetnosti, džeza i klasične muzike, ali i po manjim, alternativnim događajima koji doprinose njegovoj kreativnoj atmosferi.
Za sve ljubitelje slatkiša predlog je da posete fabriku čokolade Zotter koja se nalazi na oko 50 kilometara od Graca. Ovde možete da isprobate najrazličitije ukuse čokolade kao i da se upoznate sa procesom proizvodnje- od kakao zrna do konačnog proizvoda.
Način života u Gracu odlikuje se opuštenošću i ravnotežom između posla i slobodnog vremena. Brojni parkovi, biciklističke staze i blizina prirode omogućavaju stanovnicima aktivan i zdrav život, dok bogata kulturna scena pruža raznovrsne mogućnosti za razonodu.
Grac nije grad koji pokušava da impresionira grandioznošću. Njegova snaga leži u detaljima – u opuštenoj atmosferi, spoju starog i novog, kulturnoj raznolikosti i osećaju da se ovde živi polako, ali kvalitetno. Grac je grad koji na jedinstven način spaja prošlost i budućnost. Ako tražite mesto koje nudi istoriju, umetnost, prirodu i dobru hranu, a pritom nije prenatrpan turistima, Grac bi lako mogao da se nađe na vrhu vaše liste.
